فرق سایتیشن و اچ ایندکس | 9 تفاوت سایتیشن و اچ ایندکس

در ارزیابی علمی پژوهشگران، دو اصطلاح سایتیشن (Citation) و اچ ایندکس (H-Index) بسیار پرکاربرد هستند. هر دو شاخص به میزان اثرگذاری پژوهش های علمی مرتبط اند، اما یک مفهوم یکسان را اندازه گیری نمی کنند. فرق سایتیشن و اچ ایندکس برای انتخاب بهترین مجله جهت چاپ مقاله، بسیار مهم است. سایتیشن بیشتر بر تعداد دفعات استناد به یک مقاله یا مجموعه مقالات تمرکز دارد، در حالی که H-Index بر اساس تعداد مقالات و میزان استناد به آن ها به صورت همزمان یک شاخص ارائه می کند.

سایتیشن (Citation) چیست؟

برای درک بهتر فرق سایتیشن و اچ ایندکس، بهتر است که ابتدا مفهوم سایتیشن را بشناسیم. سایتیشن یا استناد علمی به حالتی گفته می شود که یک پژوهشگر در مقاله، کتاب، پایان نامه یا اثر علمی خود به پژوهش منتشرشده توسط فرد دیگری ارجاع می دهد. بنابراین، اگر مقاله ای از یک پژوهشگر در ۲۰ مقاله علمی دیگر مورد استناد قرار گرفته باشد، آن مقاله ۲۰ سایتیشن دریافت کرده است.

سایتیشن در واقع یک واحد مشخص از میزان استفاده و ارجاع جامعه علمی به یک اثر پژوهشی است. برای مثال، اگر سه مقاله یک پژوهشگر به ترتیب ۵۰، ۲۰ و ۱۰ بار مورد استناد قرار گرفته باشند، مجموع سایتیشن های این سه مقاله برابر با ۸۰ است. بالا بودن سایتیشن یک مقاله به معنای تایید کیفیت مقاله نیست؛ گاهی مقالات برای نقد یک نظریه و یا اشاره به یک روش پژوهشی به یک مقاله ارجاع می دهند.

میزان دریافت استناد در رشته‌های مختلف متفاوت است. برای مثال، در حوزه‌های فناوری، علوم کامپیوتر و هوش مصنوعی، مقالات جدید ممکن است به دلیل سرعت رشد علمی این حوزه‌ها، فرصت بیشتری برای دریافت ارجاع داشته باشند. به همین دلیل پژوهشگران این حوزه باید با فرآیند چاپ مقاله کامپیوتر و انتخاب مجلات مرتبط آشنا باشند.

H-Index چیست؟

H-Index یا شاخص اچ معیاری است که برای ارزیابی همزمان تولید علمی و میزان استناد به آثار یک پژوهشگر طراحی شده است. این شاخص در سال ۲۰۰۵ توسط Jorge E. Hirsch معرفی شد.

منطق اچ ایندکس بسیار ساده است. اگر پژوهشگری اچ ایندکس برابر با ۱۰ داشته باشد، یعنی دست کم ۱۰ مقاله دارد که هرکدام حداقل ۱۰ بار مورد استناد قرار گرفته اند.

بنابراین، H-Index فقط بر اساس تعداد کل استنادها نیست؛ بلکه بررسی می کند این استنادها چگونه میان مقالات مختلف پژوهشگر توزیع شده اند. در این صورت اگر یک پژوهشگر با یک مقاله قوی 100 بار رفرنس گرفته باشد؛ اما مقالات دیگر او ضعیف باشند، رتبه اچ ایندکس او پایین می آید. چون هم کمیت (تعداد مقالات) و هم کیفیت (تعداد استنادها) در این شاخص مهم هستند.

پژوهشگران برای افزایش سابقه علمی خود معمولاً از مسیرهای مختلف انتشار استفاده می‌کنند. علاوه بر مقالات ژورنالی، ارائه یافته‌های پژوهشی در رویدادهای علمی نیز می‌تواند به افزایش دیده‌شدن تحقیقات کمک کند. یکی از این مسیرها چاپ مقاله کنفرانسی است که برای بسیاری از پژوهشگران مرحله‌ای از فعالیت علمی محسوب می‌شود.

مقایسه سایتیشن و اچ ایندکس در یک نگاه

فرق سایتیشن و اچ ایندکس را می توان از جنبه های مختلفی با یکدیگر بررسی کرد. قبل از توضیح تمامی این جزئیات، در جدول زیر به طور کلی در مورد تفاوت آن ها با هم صحبت می کنیم:

فرق سایتیشن و اچ ایندکس در چیست؟

سایتیشن و اچ ایندکس دو شاخص مهم برای تعیین کیفیت مقالات پژوهشی محسوب می شوند؛ اما از نظر ماهیت، نحوه محاسبه و جزئیات با یکدیگر متفاوت اند. فرق سایتیشن و اچ ایندکس می تواند چندین معیار اصلی را با یکدیگر مقایسه کند که مهم ترین آن ها عبارتند از:

1. تفاوت در نحوه محاسبه

مهم ترین فرق سایتیشن و اچ ایندکس در نحوه محاسبه آن هاست. محاسبه سایتیشن بسیار ساده است و فقط بر اساس تعداد ارجاع های ثبت شده انجام می شود. برای مثال، اگر مقاله ای 50 بار در آثار علمی مورد استفاده قرار گرفته باشد، سایتیشن آن برابر 50 است؛ اما اچ ایندکس به رابطه میان تعداد مقالات و تعداد استنادهای هر مقاله وابسته است. مقالات بر اساس تعداد استناد مرتب می شوند و بالاترین عددی که در آن حداقل همان تعداد مقاله، حداقل همان تعداد استناد داشته باشند، برابر با اچ ایندکس است.

2. تفاوت از نظر تمرکز بر مقاله یا پژوهشگر

سایتیشن بیشتر برای بررسی اثرگذاری یک مقاله مشخص استفاده می شود. برای مثال، اگر یک مقاله ۳۰۰ استناد داشته باشد، می توان گفت این مقاله در میان آثار علمی دیگر به دفعات زیادی مورد استفاده یا ارجاع قرار گرفته است. این در حالی است که اچ ایندکس بیشتر برای بررسی عملکرد علمی یک پژوهشگر کاربرد دارد؛ زیرا به جای تمرکز روی یک مقاله مجموعه ای از مقالات او را بررسی می کند.

3. تفاوت در تاثیر مقالات بسیار پراستناد

فرق سایتیشن و اچ ایندکس در تاثیر مقالات پراستناد نیز هست. اگر یک پژوهشگر تنها یک مقاله داشته باشد که هزاران بار مورد استناد قرار گرفته، مجموع سایتیشن او می تواند بسیار بالا باشد. این در حالی است که اچ ایندکس چنین تاثیری ندارد. افزایش استناد یک مقاله از ۱۰۰ به ۱۰۰۰، تا زمانی که مقالات دیگر به حد لازم نرسیده باشند، باعث افزایش اچ ایندکس نمی شود.

4. تفاوت در سنجش تداوم عملکرد علمی

تعداد بالای سایتیشن نشان دهنده فعالیت علمی مستمر نیست. ممکن است بخش عمده استنادهای یک پژوهشگر تنها مربوط به یک یا دو مقاله باشد. در مقابل اچ ایندکس به علت در نظر گرفتن چندین مقاله، اطلاعات بهتری درباره تداوم اثرگذاری پژوهشگر ارائه می دهد. هرچه تعداد بیشتری از مقالات پژوهشگر بتوانند استنادهای لازم را دریافت کنند، امکان افزایش امکان افزایش اچ ایندکس نیز وجود دارد.

5. تفاوت در وابستگی به تعداد مقالات

برای افزایش مجموع سایتیشن، تعداد مقالات به تنهایی تعیین کننده نیست. یک مقاله بسیار پراستناد نیز می تواند باعث افزایش سایتیشن یک پژوهشگر شود؛ اما تعداد مقالات برای اچ ایندکس اهمیت بسیار زیادی دارد. برای مثال رسیدن به اچ ایندکس برابر با 10 مستلرم وجود حداقل 10 مقاله است که هر کدام حداقل 10 استناد داشته باشند. بنابراین، داشتن مقالات متعدد و دریافت استناد پایدار برای اچ ایندکس اهمیت بسیار زیادی دارد.

6. تفاوت در نوع اطلاعاتی که ارائه می دهند

سایتیشن به این سوال که «ین مقاله یا اثر پژوهشگر چند بار رفرنس دهی شده است؟» استفاده می شود. این در حالی است که اچ ایندکس به سوال متفاوتی یعنی «پژوهشگر چند مقاله دارد که هر کدام توانسته اند به یک سطح مشخص از رفرنس دهی برسند؟»

میزان استناددهی در هر رشته علمی شرایط متفاوتی دارد. در رشته‌هایی مانند روانشناسی، انتخاب مجله مناسب، کیفیت روش تحقیق و ارتباط موضوع مقاله با نیازهای علمی روز می‌تواند بر میزان دیده‌شدن و استنادهای آینده مقاله تأثیر بگذارد. به همین دلیل آشنایی با فرآیند چاپ مقاله روانشناسی برای پژوهشگران این حوزه اهمیت دارد.

میزان سایتیشن و H-Index را باید با توجه به الگوی انتشار و استناد در هر رشته تفسیر کرد. برای مثال، در پژوهش‌های اقتصادی موضوعات مرتبط با سیاست‌های اقتصادی، بازارهای مالی، اقتصاد کلان و مسائل روز ممکن است الگوی استنادی متفاوتی نسبت به سایر حوزه‌ها داشته باشند. بنابراین پژوهشگرانی که در مسیر چاپ مقاله اقتصاد قرار دارند، بهتر است هنگام ارزیابی مجله فقط به تعداد استنادها توجه نکنند و اعتبار نشریه، نمایه علمی و میزان ارتباط آن با حوزه تخصصی مقاله را نیز بررسی کنند.

در رشته مدیریت نیز تعداد Citation و H-Index می‌تواند با توجه به گرایش پژوهش متفاوت باشد؛ برای مثال موضوعات مدیریت منابع انسانی، بازاریابی، رفتار سازمانی یا مدیریت فناوری جامعه پژوهشی و میزان استناد متفاوتی دارند. از این رو، در چاپ مقاله مدیریت انتخاب مجله‌ای که دقیقاً با موضوع پژوهش همخوانی داشته باشد، می‌تواند بر میزان دیده‌شدن مقاله و فرصت دریافت استنادهای آینده اثر بگذارد.

در حوزه حقوق نیز باید در تفسیر تعداد استنادها به ماهیت رشته توجه کرد. مقالات حقوق کیفری، حقوق خصوصی، حقوق عمومی یا حقوق بین‌الملل ممکن است جامعه مخاطب و الگوی استنادی متفاوتی داشته باشند و مقایسه مستقیم Citation یا H-Index آن‌ها با رشته‌های دیگر همیشه معیار دقیقی نیست. در فرآیند چاپ مقاله حقوق انتخاب نشریه تخصصی و متناسب با شاخه حقوقی پژوهش می‌تواند به بهتر دیده‌شدن مقاله در میان پژوهشگران همان حوزه و افزایش احتمال دریافت استناد کمک کند.

7. تفاوت در مقایسه پژوهشگران

مجموع سایتیشن برای مقایسه پژوهشگران می تواند گمراه کننده باشد. زیرا یک مقاله بسیار پراستناد می تواند عدد نهایی را افزایش دهد، در حالی که سایر مقالات پژوهشگر تعداد استناد کمتری دارد. اچ ایندکس نیز معیار کاملا عادلانه ای برای مقایسه همه پژوهشگران نیست؛ اما در بسیاری از ارزیابی های علمی اطلاعات متعادل تری درباره تعداد آثار تاثیرگذار و استمرار فعالیت پژوهشی ارائه می دهد.

معیارهای ارزیابی علمی در رشته‌های مختلف نیز ممکن است متفاوت باشند. برای نمونه، پژوهشگران حوزه حسابداری هنگام انتخاب مجله و مسیر انتشار باید علاوه بر اعتبار نشریه، به نمایه‌های علمی و استانداردهای مورد نیاز رشته خود توجه کنند. در این زمینه آشنایی با فرآیند چاپ مقاله حسابداری اهمیت زیادی دارد.

8. تفاوت در تاثیر زمان

فرق سایتیشن و اچ ایندکس در اثرگذاری زمان نیز هست. سایتیشن معمولا با گذشت زمان افزایش پیدا می کند؛ زیرا مقاله فرصت بیشتری برای دیده شدن و دریافت استناد دارد. در حالی که اچ ایندکس نیز به سابقه پژوهشی وابسته است و معمولا با گذشت زمان افزایش پیدا می کند. به همین خاطر معمولا فرق سایتیشن و اچ ایندکس را برای پژوهشگری که به تازگی کار خود را آغاز کرده است، چندان قابل بررسی نیست.

9. تفاوت در حساسیت به توزیع استنادها

این معیار یکی از مهم ترین فرق سایتیشن و اچ ایندکس است. در سایتیشن، مجموع استنادها اهمیت دارد و نحوه توزیع آن ها میان مقالات کمتر مورد توجه قرار می گیرد. اما H-Index مستقیما به توزیع استنادها وابسته است. برای مثال، دو پژوهشگر ممکن است هر دو سایتیشن 100 داشته باشند، اما اگر استنادهای نفر اول همگی مربوط به یک مقاله باشد و استنادهای نفر دوم میان چندین مقاله توزیع شده باشد. به همین خاطر اچ ایندکس آن ها می تواند بسیار متفاوت باشد.

چه رابطه ای میان اچ ایندکس و سایتیشن وجود دارد؟

اچ ایندکس و سایتیشن به یکدیگر وابسته اند؛ اما رابطه میان آن ها یکسان و مستقیم نیست. برای داشتن اچ ایندکس، مقالات باید سایتینش دریافت کنند؛ اما داشتن سایتیشن زیاد الزاما به معنای اچ ایندکس بالا نیست. در واقع، توزیع سایتیشن اهمیت زیادی دارد. اگر تعداد زیادی استناد تنها به یک یا دو مقاله اختصاص داشته باشد، ممکن است اچ ایندکس رشد محدودی داشته باشد. در مقابل، افزایش تدریجی استناد به چندین مقاله می تواند زمینه افزایش اچ ایندکس را فراهم کند.

اگر برای انتخاب مجله مناسب به دنبال فرق سایتیشن و اچ ایندکس هستید، پیشنهاد میکنیم مقاله بهترین مجله برای چاپ مقاله |معرفی مجلات در رشته‌های مختلف را هم مطالعه کنید.

انتخاب مجله مناسب برای انتشار مقاله، به‌خصوص زمانی که هدف پژوهشگر افزایش دیده‌شدن علمی و دریافت استنادهای بیشتر است، اهمیت زیادی دارد. بسیاری از پژوهشگران برای انتشار در نشریات معتبر بین‌المللی، مسیر چاپ مقاله ISI را دنبال می‌کنند تا مقاله آن‌ها در پایگاه‌های علمی معتبر نمایه شود.

مقاله پیشنهادی:

میزان ارجاع به مقالات را چگونه پیدا کنیم | یافتن سایتیشن

سوالات متداول

• آیا Citation و H-Index یکی هستند؟

خیر. Citation تعداد استنادهای دریافت‌شده را نشان می‌دهد، اما H-Index رابطه میان تعداد مقالات و تعداد استنادهای آن‌ها را در یک شاخص ترکیبی خلاصه می‌کند.

• اچ ایندکس برابر 10 یعنی چه؟

یعنی پژوهشگر حداقل 10 مقاله دارد که هرکدام حداقل 10 بار مورد استناد قرار گرفته اند.

• آیا سایتیشن بالا باعث افزایش اچ ایندکس می شود؟

بله. سایتیشن بالا می‌تواند زمینه افزایش اچ ایندکس را فراهم کند، اما افزایش سایتیشن یک یا دو مقاله باعث افزایش اچ ایندکس به همان نسبت نمی شود.